THE GREAT DICTATOR (1940) ⭐⭐

 

© United Artists.

In zijn eerste volledige geluidsfilm neemt Charlie Chaplin de Duitse dictator Adolf Hitler op de hak. Chaplin speelt een dubbelrol, die van dictator Adenoid Hynkel en tevens vertolkt hij een Joodse kapper met geheugenverlies, al opgelopen in de Eerste Wereldoorlog. Het tweetal lijkt op elkaar qua uiterlijk en dus ligt een persoonsverwisseling in het verschiet. 

Voor Chaplin, die slapstick en improvisatie als belangrijke handvatten gebruikte, was de opkomst van de geluidsfilm een vloek. Het duurde dan ook meer dan tien jaar voordat hij volledig meeging met deze nieuwe stroming. THE GREAT DICTATOR werkt helaas voor mij vanaf de opening geenszins. Een bom die niet ontploft, waarbij een ieder opdracht geeft aan de persoon die achter hem staat om te kijken wat er aan de hand is. Chaplin staat achteraan en is de spreekwoordelijke sigaar. Bij de bom aangekomen, draait dit oorlogstuig mee in elke richting waar hij naartoe loopt. Het is terugvallen op de fysieke komedie die hem ooit groot maakte, maar allang achterhaald is. De film zit barstensvol met dit soort fragmenten, maar leuk wordt het zelden. Althans, voor mij niet.

Spaarzame grappige momenten zijn er op het moment dat Benzoni Napolini ten tonele verschijnt. Jack Oakie portretteert hem als een eersteklas blaaskaak die voor niemand onder wil doen. Hij weigert dan ook plaats te nemen op een lage stoel die Hynkel voor hem heeft klaargezet zodat hij bewust op hem neer kan kijken. Een ander klassiek moment beleven we als het duo plaatsneemt op de kappersstoel en beide dictators de zitting omhoog pompt om boven de ander uit te stijgen. De interactie tussen de twee is heerlijk om te zien. Toch zijn er te weinig van dit soort scènes en de film voelt voortdurend uit balans. Zo past de slotspeech, hoe goed bedoeld ook, totaal niet bij de rest.

Kun je überhaupt lachen om een film die een satire is op de gruwelijkheden die zich op hetzelfde moment afspelen in Europa? De acteur en regisseur zelf had er later grote moeite mee. Als hij zich de omvang had beseft, was de film er nooit gekomen.

regie: Charlie Chaplin. 125 minuten.