CITIZEN KANE (1941) ⭐⭐⭐⭐⭐

 

© RKO Radio Pictures

De naam Orson Welles is niet onbekend als filmstudio RKO hem binnenhaalt. In de theaterwereld is hij een sensatie met stukken van Shakespeare die hij in een modern jasje giet. Julius Caesar wordt getransformeerd naar het moderne fascisme en van Macbeth maakt hij een voodoo-versie. In het hele land wordt hij bekend door zijn hoorspelen, waarbij hij vooral met War Of The Worlds het Amerikaanse publiek de stuipen op het lijf jaagt.

Veel filmstudio's proberen het wonderkind naar Hollywood te lokken, maar hij heeft geen enkele interesse in film. Pas als RKO de rollen omdraait en hem vraagt wat er nodig is om hem te laten tekenen, komt Welles met zijn lijst aan voorwaarden.

Hij krijgt volledige creatieve vrijheid. Cast, crew, script, opnames en eindmontage; hij ontvangt de garantie dat de studio zich nergens mee bemoeit, mits hij binnen het budget blijft. Dit contract zorgt voor jaloezie, ergernis en angst binnen de filmwereld. Geen enkele filmmaker heeft deze verbintenis, laat staan een debutant!

Het hoongelach volgt snel als zijn eerste twee projecten al in de voorbereiding sneuvelen. Het eerste project (later door Francis Ford Coppola verfilmd als Apocalypse Now) blijkt te duur en voor het tweede krijgt hij zijn beoogde hoofdrolspeelsters (Carole Lombard en Rosalind Russell) niet omdat die weigeren met een nieuwkomer te werken.

Uiteindelijk resulteren deze tegenslagen in een samenwerking met de uitgerangeerde scriptschrijver Herman J. Mankiewicz die de basis legt voor het verhaal van Citizen Kane. De studio is niet verheugd als de opnames beginnen. Welles heeft namelijk alle belangrijke rollen in de film aan zijn eigen theatergezelschap gegeven, waarvan niemand ooit in een film heeft gespeeld.

De hoofdrol is voor de 25-jarige filmmaker zelf. In de opening regisseert hij zijn eigen sterfscène. Het sneeuwt. Als de camera uitzoomt blijkt het echter een sneeuwbol te zijn in de hand van Charles Foster Kane. 'Rosebud' is het laatste woord dat over zijn lippen komt.

Een journalist krijgt vervolgens de opdracht om uit te zoeken wie of wat 'rosebud' precies is. Via interviews met nabestaanden krijgen we langzaam een beeld van de figuur Kane. Al is het natuurlijk de waarheid van de ondervraagden.

Wie was Charles Foster Kane? Een liefhebbende echtgenoot? Idealist? Een megalomaan? Corrupt of juist onvermurwbaar? Ieder kent een andere kant. Net zoals iedereen Citizen Kane anders beleeft.

Het innovatieve camerawerk van Greg Toland mag niet onvermeld blijven. Hij is de enige met een staat van dienst in de filmindustrie die meewerkt aan dit project. Hij geniet alle artistieke vrijheid en komt met revolutionaire vondsten, zoals de deep focus, waarbij beelden op de achtergrond superscherp te zien zijn. Op de aftiteling wordt hij beloond met een gedeelde credit als maker van Citizen Kane.

Zoals bekend is het verhaal gebaseerd op de machtige krantenmagnaat William Randolph Hearst. Deze probeert de film nog voor de release te vernietigen. Als dat niet lukt verbiedt hij elk medium om er aandacht aan te schenken. Citizen Kane flopt omdat veel bioscopen de film niet durven te vertonen. De film is ook kansloos bij de Oscars. Hearst oefent zware druk uit om niet op de film te stemmen. Bovendien zit de zaal vol met mensen die Welles het succes simpelweg niet gunnen als nieuwkomer.

Een debuterend regisseur, een aan alcohol verslaafde scriptschrijver en een groepje toneelacteurs krijgen carte blanche van de studio en maken de beste film aller tijden. Het kan niet, maar het gebeurt.

Regie: Orson Welles. 119 minuten.